Eğitime Erişim Projesi

Mavi Kalem, 2024 Temmuz ayında başlayan ve halen devam eden Eğitime Erişim Projesi (GOALS Project in Türkiye: Enhancing education and wellbeing for vulnerable girls and boys and families in Istanbul), Esenyurt’ta yaşayan, 7-18 yaş arası mülteci, Türkiyeli kız ve erkek çocuklarının eğitime erişimlerinin önündeki engelleri kaldırma, azaltma çalışması yürütüyor. Ayrıca anneler ile de çocukların eğitime kazandırılmasının desteklenmesi ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddete karşı bilgilendirme çalışmaları yapıyor.

Projenin ilerlemesi için paydaşlarla iş birliği en önemli çalışmalardan biri. Projenin ilk bir yılı içerisinde öncelikle Esenyurt ve Avcılar bölgelerindeki ilkokul ve ortaokullar ile görüşüldü. Böylece çocukların okullara yönlendirilmeleri ve eğitimleri önündeki engeller konuşuldu ve işbirliği içinde çözümler üzerinde çalışıldı. Projemizin bir diğer önemli paydaşı İlçe Halk Eğitim Merkezleridir. Halk Eğitim Merkezleri ile özellikle mülteci çocuklara Türkçe dil kursu ve tüm çocuklara ders çalışma etütlerinin sağlanması konularında görüşüldü ve birlikte yapacağımız çalışılmalara karar verildi.

Projemizde ilk bir yıl içinde 611 kişiye ulaşıldı. Bu kişilerin 528’ini çocuklar, 83’ünü ise kadınlar oluşturmaktadır. Yaş gruplarına göre cinsiyet dağılımı şöyledir:

Çocuklar:

0-5 yaş             2 kız ve 1 oğlan,

6-9 yaş            189 kız ve 197 oğlan,

10-17 yaş        87 kız ve 52 oğlan,

Yetişkinler:

18-49 yaş        56 kadın ve 2 erkek,

50+                 19 kadın ve 6 erkek.

Projemiz 2026 yılında da devam ediyor.

 

Odak Grup Görüşmeleri

Projenin ilk ayında farklı hedef grupları ile çocukların eğitimi önündeki engelleri ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamak için odak grup görüşmeleri yapıldı. Bu çalışmada bir grup babalar ile, iki grup annelerle ve bir grup da çocuklar ile gerçekleştirildi. Toplamda 43 kişi ile görüşüldü.

Görüşmelerde babalar, çocukların derslerine yeterince odaklanamadıklarını, evde ders çalışmaya isteksiz olduklarını ve akademik anlamda desteklenmeleri gerektiğini ifade etti. Ayrıca babalar daha çok maddi sorunlardan bahsederek, bu durumun çocukların eğitim hayatını dolaylı olarak etkilediğini dile getirdi. Anneler, ödevlerde çocuklarına destek olmakta zorlandıklarını, çocukların Türkçe dil becerilerinde güçlük yaşadıklarını ve bu alanda destek verilmesinin önemli olduğunu belirtti. Bunun yanında anneler, çocukların okula götürülüp getirilmesi konusunda zorlandıklarını, ulaşımın kendileri için önemli bir engel oluşturduğunu paylaştı.

Çocukların odak grup görüşmelerine katılmaları doğrudan bilgi alma adına değerli oldu. Çocuklardan alınan geri bildirimlerde, ders dışında oyun ve etkinliklere daha fazla zaman ayırmak istedikleri, Öğrenme Bahçesi benzeri etüt çalışmalarının kendilerine fayda sağladığı ve çocuk hakları atölyelerinde kendilerini ifade edebilmelerinin onlar için önemli olduğu öğrenildi.

Odak grup görüşmelerinde elde edilen bilgiler projemizin ilerleyişi ve şekillenmesi açısından yol gösterici oldu. Bu sonuçlar ile bireysel danışmanlık, Türkçe kursları, “Öğrenme Bahçesi” etüt desteği ve çocuk hakları atölyeleri gibi faaliyetlerimiz çocukların güçlenmesini destekleyecek şekilde planlandı.

Tespit ve Yönlendirme

Mavi Kalem projeye erişen kadın ve çocukların ihtiyaçlarını tespit edip ihtiyaçlarına göre yönlendirmeler yapıyor. Bu yönlendirmeler hem kurum dışına hem Mavi Kalem içinde projenin sunduğu servislere, çoğunlukla her ikisine birden yapılıyor. Kurum dışına yapılan yönlendirmeler kamu ve belediye kurumları ile okullardan oluşuyor. Kurum içi yönlendirmeler ise çeşitli başlıklarda hem kadınlar hem de çocuklar için ayrışıyor. Bu başlıklarda neler yapıldığı aşağıda detaylı olarak yer almaktadır. Mavi Kalem projenin ilk bir yılında 195 kişinin ihtiyaçlarını tespit etmiş ve yönlendirmiştir. Yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılım şöyledir:

Çocuklar:

0-5 yaş 1 oğlan,

6-9 yaş 16 kız ve 23 oğlan,

10-17 yaş 40 kız ve 32 oğlan,

Yetişkinler:

18-49 yaş 70 kadın ve 5 erkek,

50 yaş ve üstü 7 kadın ve 1 erkek.

 

A- Çocuklar ile Yapılan Çalışmalar

1. Öğrenme Bahçesi Etüt Programı

Öğrenme Bahçesi Etüt Programı kapsamında 25 çocukla bir araya gelerek ödev ve derslerini destekleyici çalışmalar yapıldı. Çocuklar programa en az üç kez katılarak hangi konularda zorlandıklarını bizlere gösterdi ve buna göre planlamamız yapıldı. Çalışmalar için her çocuğun ihtiyaçlarına göre zaman planlaması yapıldı. Evinde çalışma ortamı olmayan çocuklar özellikle programa büyük bir istek ve motivasyonla katıldı.

Çocuklardan bazıları “Artık matematiği daha iyi anlıyorum!”, “Okuduğum hikayeleri daha kolay anlayabiliyorum!” ve “Etütte arkadaşlarımla çalışmak çok eğlenceli!” sözleri ile hem bilişsel becerileri hem de sosyalleşmeleri hakkında geri bildirimler verdi. Anneler ise çocuklarının etkinliklere düzenli katılımından memnun olduklarını ve çocuklarının evde ders yaparken artık daha rahat olabildiklerini ifade etti.

2. Türkçe Dil Kursu

Türkçe dil kursuna 25 mülteci çocuk katıldı. Bu kurs, çocukların hem sosyal hem de eğitim hayatlarında kendilerini daha rahat ve yetkin hissetmelerine büyük katkı sağladı. Kurs boyunca çocuklar arkadaşlarıyla daha kolay iletişim kurmayı, sınıfta kendilerini ifade etmeyi ve günlük yaşamda Türkçeyi kullanarak çevreleriyle etkileşimde bulunmayı öğrendi.

Çocuklardan aldığımız geri bildirimlerde, bazıları “Artık öğretmenimi daha iyi anlıyorum!”, “Arkadaşlarımla konuşmak daha kolay!”, “Türkçe kitapları kendim okuyabiliyorum!”, “Artık markette ne söylendiğini anlayabiliyorum!” ve “Dersleri daha iyi takip edebiliyorum!” dedi. Anneler, çocuklarının kursa düzenli katılmasından memnun olduklarını, evde ders çalışırken daha istekli ve kendine güvenli olduklarını gözlemlediklerini ifade etti. Öğretmenler ise çocukların sınıf içi katılımının arttığını, sorular sorma ve cevap verme konusunda daha cesur olduklarını ve grup çalışmalarına daha etkin katıldıklarını belirtti. Bu geri bildirimler, kursun çocukların dil becerilerini ve özgüvenlerini geliştirmede önemli bir etkisi olduğunu göstermektedir. Çocukların Türkçedeki becerileri arttıkça toplumda iletişimlerinin de arttığı gözlenmektedir.

3. Eğitim Malzemeleri Sağlanması

Mavi Kalem, 41 ailenin yaşadığı maddi zorluklar nedeniyle çocuklarına eğitim malzemesi desteği verdi. Çocuklara temel kırtasiye malzemeleri ve Türkçe dil dersleri ile etütler için ders kitapları verildi. Bu destek, çocukların öğrenim süreçlerini aksatmadan sürdürebilmeleri için büyük önem taşımaktadır.

Eğitim süreçlerini takip ettiğimiz çocuklar, özellikle ekonomik güçlükler nedeniyle okuldan kopma riski taşıyorlardı, sağlanan malzeme, bu riskin azaltılmasına doğrudan katkı sağladı. Ayrıca, bazı çocuklar uzun süre okuldan uzak kalmış olmalarına rağmen, bu destek sayesinde tekrar okula kazandırıldı ve eğitimlerine devam etmeleri sağlandı. Anneler ve öğretmenlerden alınan geri bildirimler de, çocukların materyal desteği sayesinde derslere daha istekli katıldıkları, özgüvenlerinin arttığı ve öğrenme motivasyonlarının yükseldiği öğrenildi. Bu süreç, hem çocukların eğitim hakkına erişimini güvence altına almayı hem de ailelerin üzerindeki eğitim konusundaki baskıyı hafifletti. Okula eksik eğitim malzemesi ile gitmek çocukların okuldan soğuma nedenleri arasında önemli bir yer tutmaktadır.

4. Etüt ve Dil Kurslarına Katılan Çocukların İzlenmesi

77 çocuğun eğitim süreçlerini izlemek üzere aramalar yapıldı.  Etüt ve Türkçe kurslarına katılan çocuklardan aldıkları eğitimle ilgili geri bildirim alındı. Çocuklar kendi deneyimlerini paylaşırken, “Artık dersleri daha iyi anlıyorum!”, “Arkadaşlarımla konuşmak ve oyun oynamak daha kolay!”, “Evde ödev yaparken daha az zorlanıyorum!” ve “Türkçeyi kullanmak artık daha eğlenceli!” gibi ifadeler kullandı. Yine bu süreçle ilgili annelerden/bakım verenlerden de geri bildirimler alındı. Anneler/Bakım verenler çocukların kurslara katılmalarının sosyal ve akademik gelişimlerine olumlu yansıdığını, evde ders çalışmaya daha istekli olduklarını, özgüvenlerinin arttığını ve sınıf içi katılımlarının gözle görülür şekilde yükseldiğini söyledi. Bu geri bildirimler, etüt ve dil kurslarının çocukların öğrenme motivasyonunu ve sosyal becerilerini güçlendirmede önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

5. Eğitime Erişim Atölyeleri

Mavi Kalem tarafından hazırlanan eğitime erişim atölyelerine toplam 237 çocuk katıldı. Yaş gruplarına göre cinsiyet dağılımı şöyledir: 0-5 yaş 1 kız ve 1 oğlan, 6-9 yaş 93 kız ve 100 oğlan, 10-17 yaş 30 kız ve 12 oğlan.

Atölyenin temel amacı, çocukların eğitimin önemini fark etmelerini sağlamak ve öğrenmeye karşı motivasyonlarını artırmaktır. Etkinlik sırasında çocuklar, oyunlar, grup çalışmaları ve karşılıklı etkileşimli sunumlarla eğitimin neden önemli olduğunu deneyimleyerek öğrendi. Katılımcılardan aldığımız anlık geri bildirimlerde, bazıları “Ödevlerimi yapacağım!”, “İyi ki okula gidiyorum!”, “Arkadaşlarımla birlikte çalışmak çok eğlenceli!” ve “Çok şanslıyım, okulum var!” gibi ifadeler kullandı.

Bu etkinlik, çocukların eğitime dair farkındalık kazanmalarını ve öğrenmeye karşı olumlu bir tutum geliştirmelerini sağlamayı amaçlıyordu; çocukların heyecanlı ve meraklı halleri, etkinliğin amacına ulaştığını ve eğitimin önemini pekiştirdiğini gösterdi.

6. Vaka Yönetimi Uygulaması

Proje içinde çocukların eğitime erişimleri önündeki engelleri tespit eden, gerekli müdahale yöntemlerini bulup aile ve çocuk ile ilerlenen 109 çocuk vakası açıldı. Bu vakalardan 74 çocuğun eğitime erişmesinin önündeki engeller ortadan kaldırıldı veya azaltıldı ve çocukların okula devamı sağlandı.

7. Psikososyal Destek

Bireysel danışmanlık kapsamında 46 çocuk psikososyal destek aldı. Yaş gruplarına göre cinsiyet dağılımı şöyledir: 0-5 yaş 1 oğlan, 6-9 yaş 8 kız ve 8 oğlan,10-17 yaş 14 kız ve 15 oğlan.

Psikososyal destek kapsamında çocuklarla duygularını ifade etme, stres ve kaygı ile baş etme, sosyal becerilerini geliştirme ve günlük yaşamlarında karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma üzerine çalışmalar yapıldı. Özellikle akran zorbalığıyla başa çıkma, arkadaş ilişkilerini sağlıklı şekilde yönetme ve güvenli sosyal ortamlar oluşturma konuları üzerinde duruldu.

Danışmanlık oturumlarında çocuklar, oyunlar ve etkileşimli yöntemlerle kendilerini ifade etme fırsatı buldu; bazı çocuklar “Kendimi daha iyi hissediyorum!”, “Artık arkadaşlarımın kötü sözlerine nasıl tepki vereceğimi biliyorum!”, “Üzgün olduğumda ne yapacağımı öğrendim!” gibi geri bildirimlerde bulundu. Anneler/Bakımverenlerden alınan geri bildirimlerde ise, çocukların oturumlardan sonra evde daha sakin, kendilerini daha rahat ifade edebilen ve akran zorbalığı gibi durumlarla başa çıkmada daha becerikli olduklarının gözlemlendiği belirtildi. Aileler, danışmanlık sürecinin çocukların duygusal olarak desteklenmelerine ve özgüvenlerinin artmasına yardımcı olduğunu ifade etti. Bireysel psikososyal destek süreci, çocukların hem duygusal hem de sosyal gelişimlerine katkı sağlamakta ve ihtiyaç duydukları destek mekanizmasını sunmaktadır.

8. Akran Zorbalığı Hakkında Farkındalık Yaratma Atölyesi

Bu atölyelerde çocuklara hem hakları hem de farklılıkları anlatılıyor. Etkinliğin temel amacı, çocukların kendi haklarını öğrenmelerini sağlamak ve akran zorbalığını önlemeye katkıda bulunmaktır. Çocuklar etkileşimli oyunlar, grup çalışmaları ve örnek senaryolar aracılığıyla, haklarını tanımayı, başkalarının haklarına saygı göstermeyi ve farklılıkları kabul etmeyi deneyimleyerek öğreniyor. Bu atölyelere 212 çocuk katıldı.  Etkinlik sırasında çocuklar, “Artık haklarımı biliyorum!”, “Arkadaşlarıma daha nazik davranacağım!”, “Farklı olanı anlamak zor değilmiş!” gibi ifadeler kullanmışlardır.  Farkındalık atölyeleri, çocukların hem bilinçlenmelerine hem de sosyal ilişkilerinde daha saygılı ve empatik davranmalarına katkı sağlamaktadır.

9. Festival

Mavi Kalem tarafından düzenlenen festival etkinliğine 112 çocuk katıldı. Festivalde, çocukların birlikte eğlenmeleri ve dayanışmayı deneyimlemeleri amaçlandı. Etkinlik boyunca oyunlar, yarışmalar ve grup etkinlikleri ile çocuklar hem eğlendiler hem de birlikte hareket etme ve iş birliği deneyimi kazandılar. Çocuklar “Arkadaşlarımla birlikte oyun oynamak çok eğlenceliydi!”, “Çok eğlendim, tekrar gelmek isterim!” ve “Herkesle tanışmak güzel oldu!” gibi geri bildirimlerde bulundu.

10. Çocuk Grupları Oluşturma

Bu etkinlik kapsamında on çocuk seçilerek grup oluşturuldu. Bu grupta çocuklar arkadaşımı destekliyorum festivali hakkında sorumluluk alma, fikirlerini paylaşma ve grup içinde iş birliği yapma fırsatı buldu. Her “Arkadaslarımı Destekliyorum” atölyesi sonrasında bir festival uygulanıyor. Çocuklar, “Kendi fikirlerimizi gerçekleştirdik!”, “Grup arkadaşlarımla birlikte karar almak eğlenceliydi!” ve “Etkinliğe katkıda bulunmak güzel hissettirdi!” gibi geri bildirimlerde bulundu. Çocuk gruplarını oluşturmanın en önemli amaçlarından biri projeye çocuk katılımının sağlanmasıdır.

11. Arkadaşlarımı Destekliyorum Atölyesi Uygulaması

Arkadaşlarımı Destekliyorum atölyesine 34 çocuk katıldı.(10-17 yaş: 19 kız ve 15 oğlan)

Atölye süresince çocuklar, arkadaşlarını desteklemenin önemini, kendisini başkasının yerine koymayı (empati kurmayı) ve birlikte hareket etmeyi deneyimledi. Etkinlik sırasında çocuklardan aldığımız geri bildirimlerde, “Arkadaşlarıma yardımcı olmayı öğrendim!”, “Fikirlerimi paylaşmak hoşuma gitti!”, “Birlikte karar almak kolaymış!” ve “Arkadaşlarımla çalışmak çok eğlenceliydi!” gibi ifadeler vardı. Katılımcılar, atölye boyunca hem kendilerini ifade etme hem de sorumluluk alma fırsatı buldu.

Kadınlarla Yapılan Çalışmalar

1. Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet Konusunda Bilgilendirme

Atölye süresince kadınların katılımı oldukça aktifti. Katılımcılar toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin farklı türleri, belirtileri ve yaşamlarına etkileri üzerine düşüncelerini paylaştı. Özellikle şiddeti yalnızca fiziksel değil, ekonomik, psikolojik ve duygusal boyutlarıyla da ele almak, birçok kadın için yeni bir farkındalık yarattı.

Kadınlar, şiddet karşısında başvurabilecekleri destek mekanizmaları (ALO 183, ŞÖNİM, polis, sivil toplum kuruluşları vb.) hakkında bilgi edindiklerini belirtti ve bu bilgilerin kendileri için güçlendirici olduğunu ifade etti. Atölye ortamının güvenli ve paylaşımı teşvik edici olması, katılımcıların kendi deneyimlerini açıkça dile getirmelerine imkân tanıdı.

Geri bildirimlerde, kadınlar bu tür atölyelerin devam etmesini, özellikle de daha fazla uygulamalı örnekler ve vaka üzerinden tartışmalar yapılmasını talep etti. Katılımcılar ayrıca öğrendikleri bilgileri aile içinde ve çevrelerinde paylaşacaklarını belirterek, atölyenin çoğaltıcı bir etkiye sahip olacağını vurguladı.

2. Problem Çözme Atölyesi

PM+ (Problem Management Plus: Problem Yönetimi+) Stres Yönetimi ve Destek Programının uygulaması yapıldı. Bu atölyeye 23 kadın katıldı. Program sırasında kadınlara stresle başa çıkma, günlük yaşamda karşılaştıkları zorlukları yönetme, duygusal farkındalık geliştirme ve problem çözme konularında destek verildi. Katılımcılar kendi yaşadıkları durumları paylaştı ve öğrendiklerini günlük hayatlarında nasıl uygulayabileceklerini keşfetme fırsatı buldu.

Geri bildirimlerde kadınlar, “Artık zor durumlarda ne yapacağımı daha iyi biliyorum!”, “Kafam daha rahat, kendimi sakin hissediyorum!”, “Günlük işler beni eskisi kadar strese sokmuyor!” ve “Konuşmak ve derdimi anlatmak iyi geldi!” gibi samimi ifadeler kullandılar. Program, kadınların hem duygusal olarak güçlenmelerine hem de günlük yaşamlarını daha rahat yönetmelerine yardımcı oldu.